سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

499

تاريخ ايران ( فارسى )

و مناسبات خارجى دولت ايران داشت . مسئلهء هرات 1853 - 1851 م يار محمد خان كه با كمال موفقيت توانسته بود استقلال هرات را در مقابل ايران و طايفهء بار كزائى كابل و قندهار حفظ كند در سال 1851 درگذشت . صيد محمد فرزند او كه جوانى تقريبا كودن و هرزه بود بجاى پدر بر تخت نشست و چون بواسطهء بىلياقتى او در كشور عده‌اى به دشمنى او برخاسته بودند صيد محمد براى تحكيم موقعيت خود با ايران باب مذاكرات را مفتوح ساخت . اين اقدام او در دولت بريتانيا تأثير نموده و دو سال بعد يك معاهده‌اى بايران تكليف شد كه بموجب آن « دولت ايران متعهد شد كه به هيچ اسمى نيرو به قلمرو هرات نفرستد مگر كه آنجا از طرف يك دولت خارجى مورد حمله قرار گيرد « 1 » » اگرچه ايران بامضاى اين معاهده تن درداد ، اما شكى نيست كه آن براى شاه نامطبوع بود و از آن هيچ رضايت نداشت ، چنان كه در حوادثى كه بعدا رخ داد معاهدهء مزبور بىتأثير نبوده است . مذاكرات روسيه با ايران 1855 - 1853 م در پائيز سال 1853 پرنس دالگوركى « 2 » پيشنهادات مخفيانه‌اى بشاه براى همكارى ايران با روسيه بر ضد تركيه نمود ، براى اجراى اين منظور در وهلهء اول مىبايست با قوائى كه جمع - آورى شده بود ارز روم را از آذربايجان و بغداد را از عراق به ترتيب مورد تهديد قرار دهد ، بعدا اگر موقع مقتضى شد به تركيه اعلان جنگ داده شود و قلمرو عثمانى را از اين دو مركز مورد هجوم قرار دهند . قرار اينطور شد كه در صورت موفقيت ايران سرزمين‌هائى را كه به تصرف درميآورد ميتواند در تصرف خود نگاه دارد و يا آنها را به عثمانى در مقابل دريافت وجه پس بدهد . تزار براى ترغيب و تحريك ايران بجنگ قول داد كه از مابقى غرامات معاهدهء تركمان‌چاى صرف‌نظر كند و اگر هم فقط بيك نمايش قواى نظامى قناعت شود مصارف و مخارج كلى آن از مبلغ غرامات كسر شود . شاه اين مواعيد را باور كرده با پيشنهادات مزبور موافقت نمود . ولى سفير روسيه خواست

--> ( 1 ) - اچىسون ، شماره 17 ، صفحهء 71 ( مؤلف ) ( 2 ) - Dalgurki